Hvar á stjórnarskráin heima? Stjórnlagaþing vs. Alþingi

Sagnfræðingurinn, Harvard prófessorinn, Pulitzer rithöfundurinn og handhafi hinna virtu Jefferson Lecture verðlauna Bernard Bailyn (f. 1922) bendir á það í ritgerð sem ég las nýlega í þessari bók að árið 1776 hafi komið út bæklingur í Pennsylvaniu sem hét The Genuine Principles of the Ancient Saxon or English Constitution sem hafði djúpstæð áhrif á skrif stjórnarskrár Pennsylvaníu sem og stjórnarskrár Bandaríkjanna. Bæklingur þessi var reyndar unnin að mestu leyti upp úr ritverki Obadiah Hulme sem hét An Historical Essay on the English Constitution, sem gefin hafði verið út í London fimm árum áður og var að mati Bailyn áreiðanlegt dæmi um þann sagnfræðilega bakgrunn sem að baki stjórnarskrá Bandaríkjanna liggur.

Í Pennsylvaníu bæklingnum frá 1776 er tíunduð sú hugmynd að stjórnarskrá skuli vera skrá yfir grunnreglur sem allir skuli hlíta, einnig æðsta stjórn landsins, sem löggjafarvaldinu er algerlega formunað að breyta. Það má taka það fram að þessi regla var og er enn þann dag í dag ein af grundvallarreglum stjórnarskrárræðisins (e. constitutionalism)

Bailyn rekur einnig fyrir lesendur sína að skýrt komi fram í bæklingnum hvernig stjórnarskrár skuli skrifaðar, en þær eiga að verða til í samkomu fulltrúa landsmanna sem kosnir eru til þess hlutverks eins og sér (þ.e.a.s. á stjórnlagaþingi). Ennfremur kemur fram að eftir að stjórnarskrá verður til eiga ekki aðrir en gjafvaldið sjálft að breyta henni því þannig haldist styrkur í áhrifum stjórnarskrárinnar á líf fólks.

Það er vægast sagt áhugavert að setja þessi sagnfræðilegu skjöl, stutt sjónarmiðum hins virta prófessors, í samhengi við það sem er í gangi á fundum okkar löggjafarvalds þessa dagana þar sem þingmenn þenja lungun einmitt við þær sömu löggjafarvaldsbreytingar á stjórnarskránni og Bandaríkjamenn höfnuðu algerlega á uppgangstíma sinnar stjórnarskrár.

Niðurstaðan er, sem áður, að Alþingi ber einfaldlega lýðveldisleg skylda til að setja stjórnarskrána í hendurnar á fólkinu án formála og skilyrða. Þannig fæst besta og heiðarlegasta tækifærið til að byggja upp aftur Íslandið okkar sem tapaðist í spilavíti fjárglæfranna.

Hvort aðrar og umdeildari stjórnarskrárbreytingar fylgi með við þær stjórnarskrárbreytingar sem nauðsynlegar eru til stjórnlagaþings skiptir ekki höfuðmáli ef stjórnlagaþing kemst á -- þar sem þingið mun hafa óheftar hendur til að endurskrifa alla skrána ef þurfa þykir og þar á meðal slíkar breytingar.

Stjórnlagaþing hið fyrsta.

Athugasemdir

[Kristján H Theódórsson, 8.4.2009 kl. 00:21]

Frábært hjá þér Vala ,að koma með þessar upplýsingar hér inn. Við eigum við algjöra þursa að eiga þar sem eru s.k. sjálfstæðismenn hér á landi.

Þessir bjálfar vilja helst að stjórnlagaþing verði aðeins ráðgefnandi og hlýti fyrirframgefinni forskrift þeirra um hvað megi standa í stjórnarskrá!

Það er þyngra en tárum taki að þesi flokkur skuli kenna sig við sjálfstæði!

[Hólmfríður Bjarnadóttir, 8.4.2009 kl. 06:49]

Algjörlega stórkostlegt að fá þessa upplýsingar, sérstaklega í ljósi þess að Sjálfstæðismenn líta gjarnan til Bandaríkjanna sem fyrirmyndar að sínum rökum og stefnumálum. Það er alveg ljóst að sá sem samdi þennan bækling 1776 hefur verið einstaklingur með afar skýra rökhugsun, mikla framtíðarsýn og mjög sterka réttlætiskennd. Bestu þakkir Vala. Það er gott að eiga hauk í horni þar sem þú ert i þessu máli.

[Toni 8.4.2009 kl. 12:51]

Deilan um stjórnarskrárbreytingarnar sem við höfum orðið vitni að staðfesta aðeins það sem flestum er orðið ljóst, að þjóðin á að semja sýna stjórnarskrá allveg frá grunni. Og við ætlum að gera það.

Ef við gefum eitthvað eftir af kröfuni um stjórnlagaþing þar sem þjóðin situr og færum stjórnmálamönnunum valdið að einhverju leiti verður það aðeins til að valda deilum og vantrú á nýja stjórnarskrá löngu eftir að við erum horfin af leiksviðinu.

Það er bylting í gangi og hún er ennþá friðsöm. Höfum það þannig áfram, en gefum ekkert eftir í þessu máli. Lifið heil.

[Vala Andrésdóttir Withrow, 9.4.2009 kl. 16:47]

Takk kærlega fyrir innlit og athugasemdir.

Kristján ég skil vel þína afstöðu enda hef ég oft tjáð mig um hversu afvegaleiddan ég tel sjálfstæðisflokkinn orðinn frá heilbrigðri klassískri gamaldags hægristefnu. Það var enda sjálfur Bjarni Benediktsson eldri sem fyrstur kynnti þjóðinni stjórnlagaþing í Morgunblaðinu í grein árið 1953, en hans hugmyndir njóta nú að því virðist mjög takmarkaðs fylgis innan þingflokks sjálfstæðismanna sem sýnir best hversu langt leiddur flokkurinn er af nýfrjálshyggjuveikinni.

Hólmfríður takk fyrir vingjarnleg orð. Mikið af þeirri umræðu og þeim spurningum sem nú vefjast fyrir mörgum voru einmitt ræddar af mikilli visku og nákvæmni í aðdraganda stjórnlagaþings Bandaríkjanna og vel þess virði að skoða þær þó ekki væri nema í ljósi þess að fróðum mönnum telst til að um 160 lönd hafi síðan 1787 notað þessar sömu stjórnskipunarhugmyndir bandaríkjamanna í sínum stjórnarskrám; allt frá minnstu smáríkjum til stórvelda á borð við Rússland.

Toni ég er sammála því sem þú segir um afleiðingar þess að stjórnarskráin verði stjórnmálamanna, um hana mun aldrei ríkja sátt af þeirri gerð sem stjórnarskrár frá almenningi njóta. Það væri satt að segja sorglegt ef íslenska þjóðin notaði ekki tækifærið á þessum umrótatíma til að binda endi á valdspillingu ráðherraræðisins og tortryggnina sem henni fylgir. Það verður einmitt ekki öðruvísi gert en með stjórnarskrá sem endurútdeilir ríksivaldinu á töluvert annan og lýðræðislega öruggari máta en gert er nú.

Góðar stundir.